Καρκίνος του μαστού: οι προληπτικές εξετάσεις που σώζουν ζωές

Ψυχολογικό Τραύμα και Ψυχολογική Κρίση
June 10, 2015
Διαφανείς ορθοδοντικοί νάρθηκες
June 10, 2015
Show all

Καρκίνος του μαστού: οι προληπτικές εξετάσεις που σώζουν ζωές

Ο Οκτώβρης είναι μια καλή αφορμή για να μιλήσουμε για τον καρκίνο του μαστού. Ο μήνας αυτός έχει καθιερωθεί διεθνώς ως ο μήνας πρόληψης του καρκίνου του μαστού (Breast Cancer Awareness Month), με στόχο την ενημέρωση των γυναικών για το κρίσιμο ζήτημα της πρόληψης κατά της ασθένειας αυτής. Ειδικά στη χώρα μας υπάρχει μεγάλο κενό ενημέρωσης, σε σχέση με την υπόλοιπη Ευρώπη, όσον αφορά τις προληπτικές εξετάσεις, στις οποίες πρέπει να υποβάλλονται τακτικά οι γυναίκες.

Σύμφωνα με την πιο πρόσφατη διεθνή έκθεση (GLOBOCAN 2008), κατά το έτος 2008 διαγνώστηκαν παγκοσμίως 1.384.000 νέα κρούσματα καρκίνου του μαστού και υπήρξαν 458.000 θάνατοι, ενώ στη χώρα μας καταγράφηκαν 4.349 νέα κρούσματα και 1.927 θάνατοι. Ο καρκίνος του μαστού είναι με διαφορά η πιο συχνή νεοπλασία μεταξύ των γυναικών και η δεύτερη πιο συχνή συνολικά. Περίπου 1 στις 8 γυναίκες θα εμφανίσει κάποια στιγμή στη ζωή της καρκίνο του μαστού.

Γιατί, όμως, είναι τόσο σημαντική η πρόληψη; Στον καρκίνο του μαστού η πρόληψη αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της αντιμετώπισής του, δεδομένου ότι, όταν ο καρκίνος αυτός διαγιγνώσκεται στο αρχικό στάδιο, η ίασή του επιτυγχάνεται σε συντριπτικό ποσοστό, άνω του 95%. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (Π.Ο.Υ.), ο μαστογραφικός έλεγχος ανίχνευσης μπορεί να μειώσει τη θνησιμότητα λόγω καρκίνου του μαστού στις κρίσιμες ηλικίες 50-69 ετών κατά ποσοστό έως και 35%, κάτι που ήδη έχουν επιτύχει χώρες όπως οι ΗΠΑ, Μ. Βρετανία, Ολλανδία και Σουηδία, κυρίως λόγω των προγραμμάτων προσυμπτωματικού ελέγχου που εφαρμόζει μεγάλο μέρος του πληθυσμού. Γενικότερα, έχει διαπιστωθεί ότι οι ασθενείς με καρκίνο του μαστού που διαγιγνώσκονται σε αρχικό στάδιο έχουν καλύτερη επιβίωση μέχρι και 50%.

Όπως προκύπτει από τα παραπάνω δεδομένα, ο καρκίνος του μαστού έχει την ιδιαιτερότητα να είναι μια ασθένεια με μεγάλη συχνότητα εμφάνισης, η οποία όμως έχει χαμηλά ποσοστά θνησιμότητας, όταν εφαρμόζονται προγράμματα πρόληψης και πρώιμης διάγνωσης (highly preventable disease, κατά τον Π.Ο.Υ.). Το γεγονός αυτό μεγιστοποιεί την αξία των προληπτικών εξετάσεων των ασυμπτωματικών γυναικών (Screening), οι οποίες παρουσιάζονται συνοπτικά παρακάτω:

  1. Κλινική εξέταση: πρόκειται για την εξέταση που πραγματοποιεί ο γυναικολόγος κατά την επίσκεψη στο ιατρείο. Περιλαμβάνει επισκόπηση για τυχόν ανωμαλίες του δέρματος (εισολκή, peau d’ orange κτλ.) και της θηλής (εισολκή, έκζεμα, αυτόματη έκκριση) και ψηλάφηση των υπερκλείδιων χώρων (όπου βρίσκονται ομάδες λεμφαδένων), των μαστών και των μασχαλών. Ειδικότερα ως προς την ψηλάφηση, ο γυναικολόγος πιέζει με τα δάχτυλα κάθε μαστό, προκειμένου να διαπιστώσει την τυχόν ύπαρξη ογκιδίων ή άλλων μεταβολών. Πρέπει να γίνεται στις ηλικίες 20-39 ετών κάθε τρία χρόνια και από την ηλικία των 40 ετών να επαναλαμβάνεται κάθε χρόνο. Η κλινική εξέταση δεν υποκαθίσταται από καμία άλλη εξέταση και χρησιμεύει όχι μόνο για τη διαπίστωση καρκινικών βλαβών αλλά και καλοήθων παθήσεων, όπως το ινοαδένωμα, το θήλωμα, οι κύστεις κλπ.
  2. Αυτοεξέταση των μαστών: πρόκειται για την συχνότερα επαναλαμβανόμενη προληπτική εξέταση, αλλά και την ευκολότερη στην πραγματοποίησή της, αφού γίνεται από την ίδια τη γυναίκα στο σπίτι, η οποία εξετάζει τους μαστούς της, σύμφωνα με τον τρόπο που της έδειξε ο γυναικολόγος κατά την επίσκεψη στο ιατρείο. Η αυτοεξέταση πρέπει να ξεκινάει στην ηλικία των 20 ετών και να συνεχίζεται εφ’ όρου ζωής. Πρέπει να επαναλαμβάνεται μία φορά το μήνα, 5-10 μέρες μετά την έναρξη της περιόδου. Εφόσον η γυναίκα είναι στην εμμηνόπαυση, συνιστάται να γίνεται μια συγκεκριμένη ημέρα του μήνα (π.χ. την πρώτη του μήνα). Η αυτοεξέταση των μαστών γίνεται συνοπτικά ως εξής: Ξεκινάει με τον επισκοπικό (οπτικό) έλεγχο απέναντι σε καθρέπτη, με δυνατό φωτισμό, αρχικά με τα χέρια κάτω και στη συνέχεια με τα χέρια ψηλά και στη μέση, κατά τον οποίο η γυναίκα αναζητά ενδείξεις δερματικών αλλοιώσεων ή ανωμαλιών, όπως έκζεμα, εισολκή, εξόγκωμα κλπ. Συνεχίζεται με τον ψηλαφητικό έλεγχο, κατά τον οποίο η γυναίκα χρησιμοποιώντας τα 4 δάκτυλα του χεριού ενωμένα, εκτός του αντίχειρα, ψηλαφεί κάθε φορά τον αντίθετο μαστό, με το άλλο χέρι πίσω από το κεφάλι. Πρώτα ψηλαφεί σε όρθια στάση και στη συνέχεια ξαπλωμένη. Πιέζει με τα δάχτυλα κάνοντας κυκλικές και παλινδρομικές (πάνω-κάτω) κινήσεις, προσπαθώντας να καλύψει όλη την επιφάνεια του μαστού και ελέγχοντας εάν υπάρχει οποιαδήποτε αλλαγή σε σχέση με τις προηγούμενες φορές ή εάν ψηλαφεί κάποιο ογκίδιο ή σκληρία. Επίσης, ψηλαφεί τις μασχάλες. Στο τέλος, πιέζει προς τα μέσα την θηλή κάθε μαστού. Για οποιοδήποτε ασυνήθιστο εύρημα πρέπει να ενημερώνεται αμέσως ο γυναικολόγος.
  3. Μαστογραφία: είναι η ακτινογραφία των μαστών, που επιτρέπει την απεικόνιση της μορφολογίας τους και των πιθανών αλλοιώσεων της δομής τους. Πρόκειται για το βασικό εργαλείο για την πρώιμη διάγνωση του καρκίνου του μαστού, ιδιαίτερα σε γυναίκες με μαστό που δεν είναι πυκνός. Η αξία της έγκειται κυρίως στην δυνατότητα που παρέχει για υποκλινική διάγνωση του καρκίνου, κατά το χρονικό διάστημα που η βλάβη είναι ασυμπτωματική. Χρησιμοποιεί πολύ χαμηλά επίπεδα ακτινοβολίας, λιγότερο από 1 rad (0,1-0,2 rad ανά εικόνα). Σε ηλικία 35 ετών πρέπει να γίνεται για πρώτη φορά ως μαστογραφία αναφοράς (βάση σύγκρισης με τις επόμενες) και, στη συνέχεια, από την ηλικία των 40 ετών να επαναλαμβάνεται κάθε χρόνο μαζί με την κλινική εξέταση. Έχει ως μειονέκτημα ότι παράγει σε ποσοστό 10% ως 20% ψευδώς θετικά αποτελέσματα. Διακρίνεται σε προληπτική και διαγνωστική, αναλόγως αν γίνεται σε γυναίκες χωρίς συμπτώματα ή μετά την διαπίστωση ευρημάτων κατά την κλινική εξέταση.
  4. Ψηφιακή μαστογραφία: αποτελεί την σύγχρονη μετεξέλιξη της κλασικής μαστογραφίας και έχει καθιερωθεί πολύ πρόσφατα. Η διαφορά της από την απλή (αναλογική) μαστογραφία έγκειται στον τρόπο καταγραφής και αποθήκευσης της εικόνας, όπου, αντί να γίνεται σε ακτινογραφικό φιλμ, γίνεται ψηφιακά σε υπολογιστή με τη βοήθεια ενός ψηφιακού αισθητήρα. Κατ’ αποτέλεσμα, απεικονίζει με μεγαλύτερη λεπτομέρεια τον μαστό και επιτρέπει τον εντοπισμό πολύ μικρών ευρημάτων, ενώ προσφέρει και δυνατότητα επεξεργασίας της εικόνας στον υπολογιστή. Για τους λόγους αυτούς, η ψηφιακή μαστογραφία είναι ιδιαίτερα χρήσιμη σε πυκνούς μαστούς, κυρίως σε νέες γυναίκες. Περαιτέρω, σε σχέση με την απλή μαστογραφία, η εξέταση έχει μικρότερη διάρκεια, λιγότερη ακτινοβολία, είναι απλούστερη, ενώ ασκείται και μικρότερη πίεση στο μαστό.
  5. Υπερηχογράφημα (US) μαστών: είναι μια εξέταση γρήγορη, ανώδυνη και χωρίς καθόλου ακτινοβολία, κατά την οποία ελέγχεται ο μαστός με τη βοήθεια υπερηχητικών κυμάτων. Συμβάλλει στη διάγνωση της ασθένειας και στη διερεύνηση των ευρημάτων της ψηλάφησης και της μαστογραφίας, αλλά δεν είναι υποκατάστατο της μαστογραφίας, προς την οποία λειτουργεί συμπληρωματικά. Αποτελεί αποτελεσματική μέθοδο διάγνωσης σε γυναίκες με πυκνό μαστό.
  6. Μαγνητική τομογραφία (MRI) στήθους: χρησιμοποιείται σε ορισμένες περιπτώσεις νέων γυναικών (<50 ετών), συμπληρωματικά προς τον συμβατικό έλεγχο. Δεν έχει καθορισθεί ακόμα το χρονικό διάστημα της επανάληψής της. Σε σχέση με τη μαστογραφία έχει μεγαλύτερη ευαισθησία ως προς τον αποκλεισμό του καρκίνου, αλλά προκαλεί περισσότερα ψευδώς θετικά αποτελέσματα (μικρότερη ειδικότητα).
  7. «Τεστ Παπ» μαστού: πρόκειται για κυτταρολογική εξέταση εκκρίματος που λαμβάνεται από τους γαλακτοφόρους αδένες των μαστών. Λειτουργεί και αυτή συμπληρωματικά προς την κλασική μαστογραφία. Χαρακτηρίζεται ως «τεστ-Παπ», επειδή βασίστηκε σε έρευνες του Γεώργιου Παπανικολάου, που ανακάλυψε ότι από έκκριμα της θηλής ανιχνεύονται καρκινικά κύτταρα. Η λήψη του εκκρίματος από τη θηλή επιτυγχάνεται με τη χρήση ειδικού μηχανήματος, με συνδυασμό θερμότητας και μαλάξεων (μασάζ) του μαστού. Είναι μια διαδικασία πολύ σύντομη και ανώδυνη.Σημειώνεται ότι ο γυναικολόγος είναι ο κατ’ εξοχήν ιατρός που παρακολουθεί συστηματικά την υγεία της γυναίκας κατά τη διάρκεια της ζωής της, εφόσον την εξετάζει συχνότερα από οποιονδήποτε άλλο γιατρό. Για το λόγο αυτό, είναι σκόπιμο και η εξέταση των μαστών να τίθεται υπό την ευθύνη του.

Η ενημέρωση για τον καρκίνο του μαστού είναι πολύ σημαντική και δεν θα πρέπει να προκαλεί ανησυχία ή φόβο, αλλά, αντίθετα, να κινητοποιεί κάθε γυναίκα να προβαίνει τακτικά στις απαραίτητες προληπτικές εξετάσεις, ώστε να ελαχιστοποιήσει τους κινδύνους από την ασθένεια αυτή.

Δρ. Χριστίνα Π. Βάντζου
Μαιευτήρας Γυναικολόγος 
maieytiras-gynaikologos.blogspot.gr