Προεμμηνορρυσιακό Σύνδρομο και Δυσμηνορροία

Εθισμός στο Διαδικτυακό Σεξ
June 8, 2015
Παγκόσμια ημέρα κατά του παιδικού καρκίνου
June 8, 2015
Show all

Προεμμηνορρυσιακό Σύνδρομο και Δυσμηνορροία

Προεμμηνορρυσιακό Σύνδρομο και Δυσμηνόρροια

Τί είναι το προεμηνορυσιακό σύνδρομο (ΠEΣ);

Η πρώτη περιγραφή του συνδρόμου δημοσιεύτηκε το 1931 και το όνομα ΠΕΣ δόθηκε από τον Dalton το 1953. Ο Speroff το καθορίζει ως « ένα συνδυασμό συμπτωμάτων τα οποία συμβαίνουν σε έναν κυκλικό σχηματισμό πάντα στην ίδια φάση του καταμήνιου κύκλου, παρεμβαίνοντας στη δουλειά ή τον τρόπο ζωής της ασθενούς και ακολουθείται από μία περίοδο τελείως ελεύθερη συμπτωμάτων ».

2.Ποιά συμπτώματα σχετίζονται με το ΠΕΣ;

Τα συμπτώματα μπορεί να είναι τόσο σωματικά όσο και ψυχολογικά. Τα σωματικά συμπτώματα περιλαμβάνουν την αύξηση του σωματικού βάρους, πρήξιμο και ευαισθησία των μαστών, αλλαγές στο δέρμα όπως ακμή, εξάψεις, διάρροια ή δυσκοιλιότητα, πονοκεφάλους, αυξημένη επιθυμία για γλυκά και πυελικό άλγος. Τα ψυχολογικά συμπτώματα περιλαμβάνουν ευερεθιστότητα, αϋπνία, κατάθλιψη, σύγχυση ή αμνησία, ανησυχία, κούραση και ένα αίσθημα ότι βρίσκεστε « εκτός ελέγχου ».

3. Γνωρίζουμε τι προκαλεί το ΠΕΣ;

Η σύντομη απάντηση είναι πως όχι αλλά γνωρίζουμε ότι το ΠΕΣ υπάρχει πραγματικά. Έχουν αναπτυχθεί κατά καιρούς πολυάριθμες θεωρίες και πρακτικά όλες τους έχουν να κάνουν με ποικίλες ορμονικές μεταβολές. Σε αυτές συμπεριλαμβάνονται: ωοθηκικές ορμόνες ( οιστρογόνα και προγεστερόνη), υγρά και ηλεκτρολύτες ( προλακτίνη, αλδοστερόνη, ρενίνη/αγγειοτενσίνη και βασοπρεσσίνη ), νευροδιαβιβαστές ( μονοαμίνες, ακετυλχολίνη ) και άλλες ορμόνες ( ενδορφίνες, ανδρογόνα, γλυκοκορτικοειδή, μελατονίνη και ινσουλίνη). Πρόσφατη εμπειρία με τους εκλεκτικούς αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης (SSRIs) υποδηλώνει ότι η σεροτονίνη ίσως παίζει ένα σημαντικό ρόλο στην ασθένεια είτε ως πρωταρχική αιτία είτε ως δευτερεύουσα επίδραση. Συμπερασματικά, μπορεί να πει κανείς ότι είναι πιθανό πως δεν υπάρχει μία μόνον αιτία.

4.Οι αλλαγές στη δίαιτα βοηθούν;

Ένα συχνό σύμπτωμα είναι η έντονη επιθυμία για υδατάνθρακες και ιδιαίτερα για σοκολάτα και γλυκά. Αυτό πιστεύεται ότι σχετίζεται με τα επίπεδα σεροτονίνης. Με την πρόσληψη σακχάρων το σώμα επιχειρεί να αυξήσει τη σεροτονίνη, η οποία με τη σειρά της αυξάνει τα επίπεδα της L- τρυπτοφάνης στον εγκέφαλο. Σε ένα φυσιολογικό μεταβολισμό τα επίπεδα της σεροτονίνης αυξάνονται και μειώνονται κατά τη διάρκεια της ημέρας. Η αύξηση σεροτονίνης συνοδεύει την πρόσληψη πρωτείνης, γεγονός το οποίο στη συνέχεια μειώνει τη σεροτονίνη για να ξεκινήσει ένας νέος κύκλος. Στο ΠΕΣ, τα επίπεδα της σεροτονίνης δε φτάνουν σε ένα επίπεδο τόσο υψηλό ώστε να πυροδοτήσει την πρόσληψη πρωτείνης, ακόμα και μετά από πρόσληψη υδατανθράκων. Έτσι, οι ασθενείς με ΠΕΣ συνεχίζουν να έχουν έντονη επιθυμία για υδατάνθρακες, τους οποίους και υπερκαταναλώνουν. Έτσι, μία υγιεινή διατροφή η οποία είναι φτωχή σε λιπαρά, αλάτι και σάκχαρα αλλά με αρκετή ποσότητα πρωτεϊνών και σύνθετων υδατανθράκων είναι περισσότερο ωφέλιμη σε ασθενείς με ΠΕΣ. Τα συμπληρώματα βιταμινών και ιχνοστοιχείων έχουν μελετηθεί χωρίς σαφή αποτελέσματα.

5. Ποιος είναι ο ρόλος των ψυχογενών φαρμάκων στη θεραπεία του ΠΕΣ;

Το ΠΕΣ έχει μία σημαντική ψυχολογική συνιστώσα. Οι γυναίκες με σοβαρές καταθλιπτικές διαταραχές οι οποίες απαιτούν φαρμακευτική αγωγή όπως λίθιο, αναστολείς ΜΑΟ και κατασταλτικά, πιθανά πρέπει να παραπεμφθούν για την κατάλληλη ψυχιατρική παροχή συμβουλών και την κατάλληλη αγωγή, σε συνεργασία πάντα με το γυναικολόγο τους.

6. Πώς θεραπεύεται το ΠΕΣ;

Καταρχήν ο γιατρός πρέπει να καθησυχάσει την ασθενή ότι τα συμπτώματα είναι αληθινά και μπορούν να θεραπευτούν. Θα πρέπει να την ενθαρρύνει να κάνει γράφημα των συμπτωμάτων της για αρκετούς κύκλους για να δούμε αν όντως είναι προεμμηνορυσιακά. Ενώ το κάνει αυτό, θα πρέπει να τονιστεί η σπουδαιότητα της υγιεινής δίαιτας, της άσκησης και του ύπνου. Πρέπει να διατυπωθεί ένα σχέδιο διαχείρισης σε συνεργασία με την ασθενή ανάλογα με τα συμπτώματά της και την εξειδικευμένη θεραπεία τους. Επίσης, μπορούν να συνταγογραφηθούν ειδικές απλές ιατρικές θεραπείες όπως SSRIs, σπειρονολακτόνη και αναστολείς προσταγλανδίνης. Η θεραπεία με προγεστερόνη πρέπει να προορίζεται για μία μόνο υποομάδα ασθενών η οποία δεν απαντά στα προηγούμενα. Αν η ασθενής χρειάζεται και αντισύλληψη τα αντισυλληπτικά χάπια είναι μια καλή επιλογή. Η συντριπτική πλειοψηφία των γυναικών που ενοχλούνται από ΠΕΣ μπορεί όντως να βοηθηθούν.

7. Τι είναι η δυσμηνόρροια;

Η δυσμηνόρροια είναι πυελικό άλγος που σχετίζεται με την εμμηνορρυσία. Το άλγος συνήθως περιγράφεται ως κράμπες και μπορεί να εντοπιστεί και εκτός της πυέλου, όπως κεφαλαλγία, οσφυαλγία και άλγος στα άκρα. Μπορεί επίσης να συνοδεύεται και από πολλά άλλα συστηματικά συμπτώματα που περιλαμβάνουν ζαλάδες, αϋπνίες και γαστρεντερικά συμπτώματα όπως ναυτία, έμετοι και διάρροια.

8. Ποιά είναι η διαφορά ανάμεσα στην πρωτοπαθή και τη δευτεροπαθή δυσμηνόρροια;

Η πρωτοπαθής ή εγγενής είναι η δυσμηνόρροια που σχετίζεται με αναγνωρίσιμη παθολογία. Η δευτεροπαθής μπορεί να προκληθεί από μία σειρά γυναικολογικών καταστάσεων/προυποθέσεων. Οι πιο κοινές είναι τα ινομυώματα, η αδενομύωση, η ενδομητρίωση και η πυελική φλεγμονή.

9. Ποια είναι η επίπτωση της δυσμηνόρροιας;

Ανάλογα μ τον πληθυσμό και τον ορισμό, ένα πολύ ψηλό ποσοστό γυναικών (έως 72% ), αντιμετωπίζουν κάποια δυσφορία που έχει σχέση με την περίοδο. Ένα μικρότερο αλλά σημαντικό ποσοστό γυναικών έχουν τόσο έντονη δυσμηνόρροια που παρεμβαίνει στις δραστηριότητές τους ή τους κάνει να απουσιάσουν από το σχολείο ή τη δουλειά τους. Επίσης είναι λιγότερο συχνή και σοβαρή στις γυναίκες που έχουν γεννήσει.

10. Είναι η δυσμηνόρροια μία μορφή χρόνιου πυελικού άλγους;

Όχι. Τα χαρακτηριστικά της δυσμηνόρροιας που λαμβάνονται από το ιστορικό διακρίνουν την κατάσταση αυτή από το χρόνιο πυελικό άλγος. Οι γυναίκες με δυσμηνόρροια, ιδιαίτερα εκείνες με δευτεροπαθή δυσμηνόρροια, μπορεί να έχουν πυελικά συμπτώματα μεταξύ των εμμήνων ρύσεων. Η δυσμηνόρροια, όμως, χαρακτηρίζεται από την έναρξη ή την παρόξυνση των συμπτωμάτων σε σχέση με τα έμμηνα.

11. Πώς αξιολογείται η δυσμηνόρροια;

Τα κύρια εργαλεία αξιολόγησης αυτού του συμπτώματος είναι το ιστορικό και η φυσική εξέταση. Το ιστορικό είναι σημαντικό για να αποκλειστούν άλλα γυναικολογικά ή μη αίτια του άλγους, π.χ. ουρολογικά ή γαστρεντερικά. Η φύση των συμπτωμάτων πρέπει να συνάδει με τη δυσμηνόρροια και η έναρξη ή η παρόξυνσή τους πρέπει να συγχρονίζεται με την έμμηνο ρύση.

12. Με ποιο μηχανισμό προκαλείται άλγος στην πρωτοπαθή δυσμηνόρροια;

Η βασική αιτία φαίνεται να είναι η αυξημένη παραγωγή της προσταγλανδίνης F2a. Η ουσία αυτή προκαλεί κράμπες στη μήτρα και είναι επίσης ο κύριος μηχανισμός των συστηματικών συμπτωμάτων που σχετίζονται με τη δυσμηνόρροια ( π.χ. ναυτία, διάρροια, κεφαλαλγία ).

13. Πώς αντιμετωπίζεται η δυσμηνόρροια;

Τόσο η πρωτοπαθής όσο και η δευτεροπαθής δυσμηνόρροια μπορούν να αντιμετωπιστούν φαρμακευτικά, τουλάχιστον αρχικά. Οι δύο πυρήνες φαρμακευτικής θεραπείας είναι τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη και τα αντισυλληπτικά χάπια. Τα πρώτα ελαττώνουν την παραγωγή προσταγλανδίνης, κάτι που βοηθά στη βελτίωση των συμπτωμάτων. Τα αντισυλληπτικά χάπια προκαλούν ατροφία του ενδομητρίου, τη βασική τοποθεσία παραγωγής προσταγλανδίνης, ενώ μπορούν επίσης να ελαττώσουν την ποσότητα και τη διάρκεια της αιμορραγίας, κάτι που με τη σειρά του μπορεί να βελτιώσει τη γενικότερη κατάσταση της γυναίκας.
Οι αναστολείς COX-2 είναι μία νέα ομάδα από του στόματος αναλγητικών που αρχικά χρησιμοποιήθηκαν για τη θεραπεία της αρθρίτιδας. Αποδείχθηκαν ιδιαίτερα αποτελεσματικά στη διαχείριση της δυσμηνόρροιας.
Στη δευτεροπαθή δυσμηνόρροια, όταν προσδιορίζεται συναφής παθολογία, η θεραπεία μπορεί να κατευθυνθεί στην υποκείμενη παθολογία. Έτσι, στην περίπτωση των ινομυωμάτων ή της ενδομητρίωσης πρέπει να ληφθεί υπόψη η χειρουργική αντιμετώπιση. Συνήθως, όμως, η φαρμακευτική θεραπεία δοκιμάζεται πρώτη πριν καταφύγει κανείς στη χειρουργική-ακόμα και στις περιπτώσεις που υπάρχει γνωστή παθολογία μήτρας.

14. Ποιες μη ιατρικές επιλογές υπάρχουν για τη θεραπεία της δυσμηνόρροιας;

Μασάζ, άσκηση και η απευθείας εφαρμογή θερμοφόρας χαμηλά στην κοιλιακή χώρα ίσως βοηθήσει μερικές γυναίκες. Εναλλακτικές ιατρικές θεραπείες όπως ο βελονισμός και η ύπνωση έχουν επίσης δοκιμαστεί.

15. Τι επιπλέον μπορεί να γίνει όταν η ανταπόκριση στη φαρμακευτική θεραπεία δεν είναι επαρκής;

Οι γυναίκες με δευτεροπαθή δυσμηνόρροια που έχουν ανεπαρκή ανταπόκριση στη φαρμακευτική θεραπεία θα πρέπει να τους παρέχεται θεραπεία της υποκείμενης παθολογίας, κι αυτό, συνήθως, σημαίνει χειρουργείο.
Οι γυναίκες που θεωρείται ότι έχουν δευτεροπαθή δυσμηνόρροια και ανταποκρίνονται φτωχά, θα πρέπει να τους παρέχεται μια εκτενέστερη διερεύνηση πιθανής παθολογικής αιτίας των συμπτωμάτων τους. Αυτή μπορεί να περιλαμβάνει υπερηχογραφική εξέταση της πυέλου, υδρουπερηχογραφία μήτρας, λαπαροσκόπηση, και/ή μαγνητική τομογραφία ( ψάχνοντας ειδικά για αδενομύωση ).

Τέλος, σε γυναίκες χωρίς υποκείμενη παθολογία ή όταν η χειρουργική αντιμετώπιση είναι μη αποδεκτή ( όπως υστερεκτομή λόγω αδενομύωσης ), βραχυπρόθεσμη θεραπεία με από του στόματος ναρκωτικά αναλγητικά ( π.χ. κωδείνη )μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τις λίγες ημέρες των σοβαρών και εξουθενωτικών συμπτωμάτων. Οι παρενέργειες, ιδιαίτερα η καταστολή, κάνουν τη θεραπεία αυτή μη ελκυστική σε πολλές υγιείς γυναίκες.

Χαρίκλειας Αρκούδα
Χειρουργού Γυναικολόγου-Μαιευτήρα
Επιστημονικού συνεργάτη Α.Π.Θ.